Emotionisme

Het emotionisme is de kunststroming die het gevoelsleven tot onderwerp maakt: dat van de mens, de stad, het landschap. Waar het impressionisme schilderde hoe de kunstenaar de wereld zag en het expressionisme wat er in de kunstenaar woedde, draait het emotionisme de blik om. Het vraagt aan zijn onderwerp: wie ben jij, wat draag je, wat verberg je? En het schildert het antwoord.

De stroming ontstaat in een tijd waarin een wedloop gaande is om ons gevoel. Algoritmes weten eerder dan wijzelf wanneer we eenzaam zijn, moe, verliefd of verontwaardigd. Feeds zijn gebouwd om onze zachtste plekken te vinden en erop te drukken, want geraakt worden houdt ons vast aan het scherm, en dat scherm is geld waard. Ons binnenste wordt gelezen door machines, terwijl niemand ons ooit de taal ervan leerde. Rekenen leren we voordat we kunnen fietsen; de taal van het gevoelsleven staat op geen enkel rooster. Wie zijn eigen gevoel niet kan lezen, is bestuurbaar voor iedereen die dat wel kan.

Het emotionisme is daarop het antwoord. De stroming wortelt in de beeldende therapie, het vak dat aantoonde dat het beeld een poort is naar gevoel waar woorden falen. Een mens die zijn gevoel ziet staan op doek of papier kan zich ertoe verhouden, en wie zich tot zijn gevoel verhoudt, kan helen. Die poort werkt, maar ze staat in een behandelkamer, achter een gesloten deur, voor één mens per keer. Het emotionisme zet haar open op straat. Een muur, een tunnel, een plein wordt een plek waar duizenden mensen dagelijks langs de poort lopen en, soms zonder het te merken, even naar binnen gaan.

De emotionist kent dezelfde zachte plekken die adverteerders en algoritmes kennen, en gebruikt ze in omgekeerde richting. Zij kloppen erop om iets te halen: aandacht, geld, verontwaardiging. De emotionist klopt op dezelfde plekken om iets terug te geven: zelfkennis, verbinding, heling. Daarvoor kent de stroming haar eigen middelen. Het deels bedekte gelaat dwingt tot projectie; wie invult wat verborgen blijft, ontmoet zijn eigen gevoel. Verborgen details passeren het oog en nestelen zich in het onderbewuste, dat ze wél opmerkt. Het gezicht staat centraal, want een gezicht is de plek waar gevoel zichtbaar wordt; wie een stad aankijkt zoals een mens, voelt wat hij anders voorbij zou lopen. Emotionistisch werk stelt de vraag die geen feed ons ooit zal stellen: wat voel jij, daar, nu? En het wil niets terug. Het verkoopt de aandacht van de kijker aan niemand door.

Elke stroming die iets waard is, kiest een tegenstander. Het emotionisme kiest de machine die ons gevoel oogst. Ze zit in ieders broekzak, ze kent ons beter dan onze vrienden, en ze geeft nooit iets terug. Tegenover haar zet de stroming verf, steen en een gezicht dat terugkijkt.

  1. Het emotionisme heeft zijn eerste bewijsstukken al door de eeuwen heen. Vele kunstenaars hebben er al naar getint maar begrijpen is de volgende stap. Kunstenaar Pablo Slenders maakte het begin met zijn serie Onverbloemd, een visueel onderzoek naar wat ons mens maakt, rauw en zonder facade. De visuele taal is er al. We waren haar alleen kwijt, en we hebben haar harder nodig dan ooit. Wie haar spreekt, laat zich door niemand meer bespelen.

*Grondlegger: Pablo Slenders, beeldend kunstenaar en beeldend therapeut